Avrupa’da güç istikrarları on yıllardır Paris, Berlin ve Londra ekseninde şekillendi, lakin kıta, siyasi ve askeri sahnede oyunun kurallarını değiştiren sismik bir kaymaya şahit oluyor. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana istikrarlı bir biçimde büyüyen Polonya, bugün Avrupa’nın geleceğini şekillendirme gücüne sahip yeni bir bölgesel üstün güç olarak yükseliyor.
Geleneksel olarak Avrupa’nın güç dinamiklerinde başrol oynamayan Varşova, analistlere nazaran artık kıtanın yeni hudut merkezi olmaya en güçlü aday. Pekala, Polonya 1989’daki komünist çöküşten günümüzdeki askeri ve ekonomik gücüne nasıl ulaştı?
London School of Economics (LSE) bilgileri ve Financial Times tahlilleri, Polonya’nın Covid-19 pandemisine kadar 28 yıl boyunca kesintisiz bir ekonomik büyüme kaydettiğini gösteriyor.
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Baş Ekonomisti Beata Javorcik, Polonya’nın “başarılı bir geçişin simgesi” olduğunu belirterek, ülkenin 30 yıl içinde eksikliklerle boğuşan bir yapıdan “zengin ülkeler kulübüne” katıldığını vurguluyor. Dünya Bankası datalarına nazaran, Polonya’nın yıllık ortalama %3,6’lık büyüme oranıyla, 2030’lu yıllara gelindiğinde Birleşik Krallık iktisadını geride bırakması öngörülüyor.
Polonya’nın jeopolitik yükü, Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle büsbütün yeni bir boyuta taşındı. Kıtadaki liderlik rolünü yine tanımlayan Varşova idaresi, Vladimir Putin’e karşı Avrupa’daki en sert duruşu sergileyen başşehir oldu.
Savaşın başından bu yana Polonya’nın üstlendiği roller:
Askeri Takviye: Ukrayna’ya 300 tank teslim ederek ana tedarikçi pozisyonuna geldi.
İnsani Kriz: Milyonlarca Ukraynalı mülteciye hudutlarını açtı.
Siyasi Liderlik: Rusya’ya karşı sert yaptırımların uygulanması için Avrupa’ya baskı yaptı.
Rus emperyalizminin yarattığı tehdit, Polonya’nın güvenlik siyasetini kökten değiştirdi. Eski Başbakan Mateusz Morawiecki’nin, “Polonya ordusu o kadar güçlü olmalı ki, caydırıcılığı sayesinde savaşmak zorunda kalmasın” sözleri, bu yeni doktrinin temelini oluşturdu.
Almanya’nın yaklaşık 170.000 kişilik ordusuna karşılık, şu an 150.000 muvazzaf ve 30.000 bölgesel savunma çalışanına sahip olan Polonya, silahlı kuvvetlerini önümüzdeki yıllarda Avrupa’nın en büyük kara gücü yapmayı hedefliyor. Bu durum, Washington’ın da dikkatinden kaçmadı. Avrupa’da misyonlu üst seviye bir ABD Ordusu subayının Politico’ya yaptığı şu açıklama durumu özetliyor: “Polonya, kıta Avrupası’ndaki en kıymetli ortağımız oldu.”
Sağlam bir ekonomik temel ve çağdaş, giderek daha sofistike hale gelen bir orduyla donanan Polonya, potansiyelini sandığa da yansıttı. 15 Ekim’de (2023) gerçekleşen ve muhafazakar, milliyetçi Hukuk ve Adalet (PiS) partisinin sekiz yıllık iktidarını sona erdiren seçimler, ülkenin demokratik normlara dönüş vaadi olarak yorumlandı. Amerikan İlerleme Merkezi’nden Robert Benson, “Son Polonya seçimleri, ülkenin siyasi yörüngesini tekrar şekillendirdi ve Avrupa’nın geleceği için değerli sonuçlar doğurdu” değerlendirmesinde bulunuyor.
SIRADA NE VAR?
Geleneksel Avrupa güçleri (Fransa, Almanya, İngiltere) kendi iç krizleri ve ekonomik sakinlikleriyle boğuşurken, Polonya’nın onların bıraktığı liderlik boşluğunu doldurup dolduramayacağı Avrupa’nın en çok tartışılan mevzularından biri.
Varşova’nın Avrupa Birliği içinde kendi bağımsız yolunu mu çizeceği, yoksa kıtanın yeni karar alıcı merkezi mi olacağını vakit gösterecek. Lakin diplomatik kulislerde ve iktisat etraflarında herkesin hemfikir olduğu tek bir gerçek var: Polonya’nın yükselişi artık durdurulamaz.
