Hazar Denizi’nde su düzeyi, 20. yüzyılın başından bu yana kaydedilen en düşük düzeyin altına indi. Temmuz 2025 bilgilerine nazaran, bilhassa 2020 yılından itibaren deniz düzeyindeki yıllık düşüş suratı 30 santimetreye kadar ulaştı. Bilim insanları, bu süratli çekilmenin temel nedeninin global ısınmaya bağlı olarak artan buharlaşma ve denizi besleyen ırmaklardan gelen su ölçüsündeki azalma olduğunu belirtti.
KIYI ŞERİDİ ÇÖLLEŞİYOR
Denizin kuzey kıyılarında suyun 50 kilometreden fazla çekilmesiyle birlikte eski sulak alanlar ve kamışlıklar yerini kurak kum düzlüklerine bıraktı. Bu değişimden en çok etkilenenler ortasında jenerasyonu tükenmekte olan Hazar fokları ve dünyaca ünlü mersin balıkları yer alıyor.
Hazar foku üreme alanlarının %81’ini kaybetme riskiyle karşı karşıya. Aral Gölü felaketine benzeri halde, açığa çıkan deniz yatağından yayılan kimyasal yüklü tozların bölge halkı için önemli sıhhat problemleri yaratması bekleniyor.
BÖLGE İKTİSADINI TEHDİT EDİYOR
Hazar Denizi, yalnızca bir doğal kaynak değil, tıpkı vakitte Çin’i Avrupa’ya bağlayan “Orta Koridor” ticaret güzergahının ve devasa güç yatırımlarının merkezinde bulunuyor. Su düzeyindeki düşüş, bölge iktisadını direkt tehdit ediyor:
Limanlar Fonksiyonsuz Kalıyor: Azerbaycan’ın Bakü ve Kazakistan’ın Aktau limanlarında gemilerin yanaşabilmesi için daima ve maliyetli derinleştirme çalışmaları yapılıyor.
Enerji Tesisleri Riskte: Petrol ve doğalgaz şirketleri, açık deniz tesislerine erişebilmek için kilometrelerce uzunlukta yeni kanallar kazmak zorunda kalıyor.
Gıda Güvenliği: Balıkçılık limanlarının karada kalmasıyla kıyı topluluklarının geçim kaynakları yok oluyor.
18 METRELİK DÜŞÜŞ KAPIDA, ÜLKELER DAVET YAPTI
Mevcut emisyon süratiyle devam edilmesi durumunda ise bu düşüşün 18 metreye kadar ulaşabileceği öngörülüyor. Bu durum, İzlanda’dan daha büyük bir alanın büsbütün kuruyarak karaya dönüşmesi manasına geliyor.
Kıyı komşuları olan Azerbaycan, İran, Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan krizin varoluşsal boyutlarını kabul ederek çeşitli hükümetler ortası mutabakatlar imzalamaya başladı. Fakat uzmanlar, siyasi iş birliği süreçlerinin denizin çekilme suratına kıyasla çok yavaş kaldığını vurguladı.
