Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, “Merkezin Güncesi” blogunda yayımladığı tahlilde Mart 2026 prestijiyle devreye alınan eşel taşınabilir düzeneğinin enflasyon üzerindeki tesirlerini ayrıntılı biçimde kıymetlendirdi. Çalışmada, sistemin global güç fiyatlarındaki artışların yurt içi fiyatlara yansımasını kıymetli ölçüde sınırladığı vurgulandı.
ENFLASYONDA AKARYAKITIN KRİTİK ROLÜ
Analize nazaran akaryakıt harcamaları, 2026 yılında tüketici sepetinin yüzde 3,21’ini oluşturuyor. Bu kalemdeki fiyat artışları enflasyonu direkt etkilerken; ulaştırma ve besin başta olmak üzere birçok bölümde maliyetleri artırarak dolaylı baskı yaratıyor. Ayrıyeten akaryakıt fiyatlarının yüksek görünürlüğü, beklenti idaresi ve fiyatlama davranışları açısından da belirleyici rol oynuyor.
Akaryakıt fiyatlarının; eser fiyatı, dağıtım marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) hissesi ve vergilerden oluştuğu hatırlatılan çalışmada, eşel taşınabilir sisteminin vergi bileşeni üzerinden devreye girdiği belirtildi.
4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren uygulama kapsamında ÖTV ayarlamalarıyla maliyet artışlarının tüketici fiyatlarına yansıması sonlandırılıyor.
Şubat 2026 prestijiyle maktu ÖTV’nin hissesi akaryakıtta yüzde 26, motorinde yüzde 24 ve LPG’de yüzde 21 düzeyinde bulunuyor. Bu yapı, petrol fiyatlarındaki artışlara karşı vergi indirimi yoluyla fiyat artışını dengeleme imkânı sağlıyor.
EŞEL MOBİLİN ENFLASYONA TESİRİ NE KADAR OLACAK?
Merkez Bankası’nın yeni hesaplamalarına nazaran, Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk artış, eşel mobilin olmadığı bir senaryoda enflasyonu 12 ay sonunda yaklaşık 1 puan artırıyor. Fakat eşel taşınabilir uygulaması bu etkiyi besbelli halde düşürüyor.
Brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu senaryoda enflasyon tesiri 1,9 puandan 0,6 puana geriliyor, Brent petrolün 90 dolar olduğu durumda ise eşel mobilin 3,7 puana kadar düşürücü katkı sağladığı hesaplanıyor
DIŞ ŞOKLARA KARŞI MUHAFAZA ETKİSİ
Çalışmada, global güç fiyatlarının para siyasetinin direkt denetim alanı dışında olduğuna dikkat çekilerek, eşel taşınabilir sisteminin bu tıp dış şokların yurt içi enflasyona geçişini sınırlayan kıymetli bir siyaset aracı olduğu söz edildi.
DEZENFLASYONA KATKI SAĞLAYACAK BİR SİSTEM
Merkez Bankası, jeopolitik gelişmeler kaynaklı güç fiyat artışlarının tesirinin eşel taşınabilir sayesinde değerli ölçüde sınırlandırılabildiğini belirterek, kelam konusu sistemin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını kıymetlendirdi.
