Tam bir yıl önce ABD Başkanı Donald Trump, küresel ekonomik sistemi temelinden sarsarak 100’den fazla ticari ortak, müttefik ve ekonomik rakibi maksat alan kapsamlı gümrük vergilerini hayata geçirdi.
Beyaz Saray tarafından bir “ekonomik acil durum” olarak nitelendirilen bu atılım, imalatta canlanma sağlama ve “hileli” ticaret rejimini tekrar yapılandırma vaadiyle sunuldu. Özetle, “Önce Amerika” doktrini tam manasıyla sahneye sürüldü.
Beş yıllık borsa grafiklerine bakıldığında, bu devri tespit etmek epey kolay çünkü ekranda tam bir felaket tablosu göze çarpıyor. Siyaset analistleri de bu süreci emsal biçimde tanımlıyor. İstihdam artışı, ticaret fazlası ve süreksiz enflasyon üzere idarenin ilan ettiği amaçlar ışığında sayılar incelendiğinde, bu müdafaacı yönelimin beklenen sonuçları vermediği görülüyor.
KAOS VE DÖNÜŞÜMÜN BİR YILI
Geçtiğimiz bir yıllık süreçte sicil epeyce karışık ve sistemsiz bir hal aldı. Ticaret mutabakatlarından geri adım atılması, Yüksek Mahkeme’nin kritik kararları ve İran ile yaşanan savaşın yankıları, istikrarları büsbütün değiştirdi. İşte yatırımcılar için en kritik günlerden biri olan “Kurtuluş Günü”nün akabinde gelinen nokta.
MEVCUT DURUM: VERGİLER DORUKTA AÇIK BÜYÜYOR
Yale Budget Lab datalarına nazaran, ortalama efektif gümrük vergisi oranı şu an %11,0 düzeyinde bulunuyor. Bu oran, geçen yılki tepe hariç tutulduğunda 1943’ten bu yana görülen en yüksek düzey olarak kayıtlara geçti.
Yüksek Mahkeme’nin kapsamlı “mütekabil vergileri” yürürlüğe koymak için kullanılan acil durum yetkilerini iptal etmesinin akabinde, Trump Şubat ayında %10’luk global vergiyi tekrar yürürlüğe koydu.
Ticaret Bakanlığı’ndan Perşembe günü gelen datalar ise tablonun ciddiyetini koruduğunu gösteriyor. ABD dış ticaret açığı Şubat ayında yaklaşık %5 artarak 57,3 milyar dolara yükseldi. İthalatçıların değişen siyasetlere süratle ahenk sağlamaya çalıştığı dalgalı bir yılın akabinde dış ticaret açığı 2 Nisan 2025’teki düzeylerine emsal seyretmeye devam ediyor.
PİYASALARIN SEYAHATİ: SARSINTIDAN REKORA
Geçtiğimiz yılın istikrarsız ticaret siyasetleri yatırımcılar için tam bir belirsizlik ortamı yarattı. Dow Jones endeksinin yaklaşık 1.700 puan düştüğü ve S&P 500’ün tek bir günde %5 kıymet kaybettiği o devir, COVID pandemisinin birinci günlerindeki kaosu anımsattı.
Ancak Trump, en yıkıcı vergilerden geri adım attığında piyasalar yine yükselişe geçti. Onlarca ülkeye yönelik vergilerin geri çekilmesiyle Wall Street’te baş döndürücü bir ralli başladı. Kongre ve kamuoyunun başkanı durduramadığı noktada, piyasalar güçlü bir fren düzeneği misyonu gördü. Trilyonlarca dolarlık borsa kaybı ve artan tahvil faizleri, idaresi rotasını değiştirmeye ikna etti. Yapay zeka iyimserliği ve güçlü kurumsal kârlar, ticaret dramını gölgede bırakarak S&P 500 endeksini 7.000 puan düzeyine taşıdı.
NELER ÖĞRENDİK?
“Kurtuluş Günü”, ABD siyasetlerini ve yatırım stratejilerini anlamak için kullanılan “TACO” (Trump Always Chickens Out – Trump Her Vakit Geri Adım Atar) yaklaşımının gücünü kanıtladı. Lakin İran savaşına verilen piyasa yansısı, bu teorinin sonlarını da gösterdi. Bir ticaret savaşının tersine, gerçek bir savaşın ne vakit sona ereceği konusunda Trump’ın kelam hakkı çok daha kısıtlı.
Öte yandan, Fed hala gümrük vergilerinden kaynaklanan enflasyonun iktisattaki etkilerini izliyor. Fed Başkanı Jerome Powell, geçen ayki toplantıda enflasyonda ilerleme gördüklerini belirtse de İran’daki güç kesintileri bu süreci baltalayabilir. Faiz indirimi beklentilerinin yerini, fiyat baskılarının berbatlaşması durumunda faiz artırımı senaryoları almış durumda.
