VARANT MI? HADİ CANIM SENDE

Varant, elinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da endeksi-pariteyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymet niteliğindeki sermaye piyasası aracını ifade eder. Satın alan yatırımcı, ödediği bedel karşılığında bir dayanak varlığı değil, o dayanak varlığı alma ya da satma hakkını satın alır.

Her hissenin varantı yoktur. Bist-30’daki derin tahtalara ait bazı hisselerin, Bist-30 endeksinin, Abd-Almanya-İngiltere ve Japonya borsa endekslerinin, dolar ve euro’nun,  euro-dolar ve pound-dolar pariteleri ile emtia’lara ait (altın-gümüş ve brent petrol) varant vardır. Varantın ait olduğu meta’ya dayanak varlık denmektedir. Örneğin dolar varantında dayanak varlık dolardır, Bist-30 endeks varantında dayanak varlık bist-30 endeksidir.

Türkiye’de iki kurum varant ihraç etmektedir, İş bankası ve Deutsche Securities.. Varantı çıkaran kuruma ihraççı kurum denir.

Varantlar tip olarak ikiye ayrılırlar, Call varantları ve Put varantları.. Dayanak varlığın piyasa fiyatının yükselmesini bekliyorsanız Call varantını, dayanak varlığın piyasa fiyatının düşmesini bekliyorsanız Put varantının alım düşünülür. İki  örnek verelim: Bist-30 endeksinin düşmesini bekliyorsanız, endeks put varantı almalısınız. Gümüşün (XAGUSD) fiyatının yükselmesini bekliyorsanız gümüş call varantı almalısınız.

Varant deyince vade, oran, tip, işleme koyma fiyatı, stil, dönüşüm, çarpan, kaldıraç, delt, zaman değeri, olasılık deltası, duyarlılık, esneklik, delta, gamma, theta, vega, Rho, kotasyon girmek-kotasyon fiyatı vb.  gibi bir sürü değişken-paremetre devreye girmektedir. Bunların ne anlama geldiğini bilmeyenler http://www.borsaistanbul.com/data/kilavuzlar/Borsa_Yatirim_Fonlari_Varantlar_ve_Sertifikalar.pdf adresinden veya internette diğer adreslerden gerekli bilgiyi edinebilirler… İnternette “varant” kelimesiyle bir arama yaptığınızda birbirine çok yakın ve sanki birbirinden kopyalanmış bilgileri yayınlamış yüzlerce site bulursunuz. Bu yazıda herkesin internette kolaylıkla bulabileceği ancak bir defa okumakla kolaylıkla anlayamayacağı bilgiler vermek yerine Varant konusundaki kişisel görüşlerimi paylaşmaya çalışacağım.

Varant alırken ucuz varantlardan kesinlikle uzak durunuz. Karda olan varantları tercih ediniz, karda olan varantlarda ihraççı kurum kotasyonları daha adil bir şekilde vermektedir. Vade sonuna kadar varantı tutmaya da hazır olun. Varant fiyatının nasıl hesaplandığını öğrenin ki doğru varant seçimi yapın ve ihraççı kurumları zengin etmeden işlem yapabilesiniz. Altın, Gümüş ve brent petrol varantları ile parite varantlarında yapılan işlemlerden, kar elde ettiyseniz karın %10’u oranında stopaj kesilir. İş yatırım Altın ve Gümüş varantlarında, vade sonunda kardaysanız  1 USD=1 TL olarak hesap yapar. Buna dikkat edin. Zaten dikkat ederseniz, iki ihraççı kurumun benzer varantları arasındaki fiyat farkını görebilirsiniz.

Dayanak varlığın fiyatı yükseldikçe Call varantlarının fiyatının delta kullanılarak belirlenen miktar kadar yükselmesi lazımdır. Pratikte yükseliyor mu? Görüşüm varant satışı olmamış ise yükselir, varant satışı olmuş ise kesinlikle delta kadar yükselmez, hele hele seans sonu yaklaştıysa… Hisse senedi alım satımında bir alan bir de satan var, kurallar da ortada…  Varant da ise varantı alan ve ihraççı kurum var. Varant fiyatında ise o kadar çok değişken var ki denetlenmesi neredeyse mümkün değil. İhraççı kurumların web sitelerinde, varant fiyat hesap makinası vardır. Bu hesap makinalarını kullanmak istediğinizde bile çeşitli çekinceler olduğunu görürsünüz… Adı üzerinde hesap makinası… Dünyanın neresine gidersen git, günün-gecenin hatta yılın her zamanında 2*2=4 dür. Ama bu varant hesap makinası nasıl bir makine ise, farklı zamanlarda farklı sonuçları bulabiliyor. Veya İhraççı kurum tarafından varant heap makinasının verdiği değerden farklı kotasyonlar girilebilir. Yani şu deniyor, varant fiyatı ihraççı kurumun kotasyon olarak girdiği fiyattır. Peki bunun kontrolu denetlenmesi var mı? Yok, kesinlikle yok… Eee bu şartlar altında ihraççı kurum “Ben kaybedersem kaybedeyim, ama kesinlikle dürüst davranacağım…” der mi sizce? Var mı böyle bir dünya? Bosch ev aletlerini hepiniz bilirsiniz, Robert Bosch demiş ki “insanların güvenini kaybetmektense para kaybetmeyi tercih ederim.”… Varant ihraç eden kurumlar da amaçları doğrultusunda (yani para kazanmak için) çalışmaktadırlar, güven ile ilgili bir sorunları kesinlikle yoktur… Peki borsalarda küçük yatırımcının güvenliğini sağlamaktan sorumlu olan SPK ne yapıyor? Bunu da başka bir yazıda ele alırım, örneğiyle birlikte…

Kotasyon fiyatı denilen, ihraççı kurumun belirlediği varant alış ve satış fiyatıdır. Hisse senedindeki fiyat adımlarına benzer bir şey işte, ancak varant fiyatları genellikle çok düşük olduğundan fiyat adımları hep 1 kuruştur. Dolayısıyla ihraççı kurum bir varanta kotasyon girerken, örneğin 0,20 kuruştan alım- 0,21 kuruştan satış kotasyonu girmelidir. Ama nedense özellikle hareketli dayanak varlık varantlarında alım satım kotasyonları arasındaki marj çok açıktır. Bir örnek vereyim THYAO call varantında geçtiğimiz hafta alış kotasyonu 0,30 kuruş iken satış kotasyonunun 0,43 kuruş olduğunu, aradaki farkın seans boyunca 9 kuruşun altına inmediğini gördüm. Bu da ihraççı kurumun bu varantlardan para kazanmasını kolaylaştırır, para kaybetmesini zorlaştırır.

Borsa İstanbul’da Varant piyasası daha emekleme dönemindedir. Varant piyasası henüz şeffaf değildir. İhraççı kurumlar kotasyon fiyatlarını adil bir şekilde belirlememektedirler. Varant ihraç eden kurumlar yeterince etkin bir şekilde denetlenememektedir. İhraççı kurumların bilançolarında varant işlemlerinden elde ettikleri kar rakamları bile görülememektedir.

Bir diğer konu ise vade sonu yaklaştığında, özellikle hisse senetlerinde dayanak varlık piyasa fiyatının açık varant pozisyonlarına göre baskı altına alınmasıdır. Örneğin A hisse senedinde yoğun bir şekilde call varantı satılmış ise, piyasa bu hisse senedinin yükselmesini bekliyor demektir. Aracı kurumun o hisse senedinde yeterli pozisyonu varsa, ve isterse o hisse senedinin piyasa fiyatını kontrol edemez mi? Kesinlikle edebileceğini biliyoruz. Hele hele iki ihraççı kurumun borsamızın en büyük aracı kurumlarından oldukları dikkate alındığında, zaman zaman bu konuda paslaşmaları bile mümkün olabilir.

Bir dayanak varlığa ait tüm varantları zaman zaman toplu halde ekran üzerinde izlerim. Tesadüf bu ya, herhangi bir varant için derinlik tablosunu açtığımda o varantın fiyatı yükseliyor. O kadar sık bu durumla karşılaştım ki, her bir varant derinliğini izleyen yatırımcı sayısının bile takip edildiğini düşünmeye başladım artık. Teknik analiz yapmak için yatırımcıların kullandığı Matriks- Finnet vb. yazılımlar var. Yatırımcılar doğrudan kurumlardan ücretini ödeyerek veya aracı kurumlara belli bir işlem miktarını taahhüt ederek bu yazılımları edinebiliyorlar. Bu yazılımlar kullanıldığında ortaya müthiş bir veri seti çıkıyor, yatırımcıların ilgilendikleri hisseler-varantlar-opsiyonlar konusunda… Bu bilgi aracı kurumlarla paylaşılıyor mu acaba? Çünkü aracı kurumlar bu tür yazılım firmalarının en büyük müşterileri durumundalar.  Bu konularda SPK tarafından düzenlemeler yapılmış mıdır? Düzenli-düzensiz kontrollar yapılıyor mu?

Varant kumarın dibidir, hem de hiç adil olmayan bir kumar.  Esasında, varant alım satımı yapmak yazı tura oynamaktan çok daha risklidir. Yazı tura oyununda paranın dik durma ihtimali sıfıra çok yakındır. Kazanma ihtimali ve kaybetme ihtimali yüzde elli-elli’dir.  Ancak varant dik durabilir ve dik durduğunda da siz kaybedersiniz. Varant nasıl dik durur? Dayanak varlığın fiyatı dar bir aralıkta yatay kalırsa zamansal değer etkisi nedeniyle aldığınız varantın değeri vade sonunda sıfırlanır ve siz varanta yatırdığınız paranın tamamını kaybetmiş olursunuz. Yani kazanabilmeniz için dayanak varlık sizin beklediğiniz yönde hareket etmeli ve hedefi yani “kara geçiş fiyatı” nı geçmelidir.

Varant piyasasında işlem yapacaksanız kazanma şansınızın çok düşük olduğunu bilin ve kaybettiğiniz zaman üzülmeyeceğiniz miktarlardan fazlası ile kesinlikle işlem yapmayın…Çünkü kaybetme ihtimaliniz kazanma ihtimalinizden çok daha fazladır.

 

 

 

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

Mehmet Ertuğrul KÖKER hakkında 12 makale
1956 Kayseri doğumluyum, emekli subay-daire başkanı- fakülte sekreteri -üniversite genel sekreter yardımcılığı vb. görevlerde bulundum. Borsa ile 1990 yılından beri, teknik analiz ile 1992 yılından beri ilgilenmekteyim. HÜFAM (Hacettepe Üniversitesi Finansal Araştırmalar Merkezi)'da teknik analiz ve temel analiz eğitimlerini tamamladım.